خواجه نصير الدين الطوسي

562

اخلاق محتشمى ( فارسى )

بسم اللّه الرحمن الرحيم الحمد للّه رب العالمين و صلواته على سيّدنا محمد و آله الطاهرين . هر كه خواهد دين‌دار باشد ، او را از دو چيز چاره نبود : يكى تولا و ديگر تبرا ، چنان كه فرموده‌اند : الدين هو الحبّ فى اللّه و البغض [ فى اللّه ] « 1 » ، يعنى : دين دوستى است در راه خدا و دشمنى در راه خدا . و چون برادر دينى نجيب الدين حسن ، وفّقه اللّه لما يرضيه ، ازين ضعيف محمد طوسى التماس كرد كه درين باب شرحى بنويسد ، و تأكيد فرمود ، چاره نديد از آنكه كلمه‌اى چند از سخن پيشوايان دين و معلمان اهل يقين ، خصوصا معلم وقت پادشار بزرگوار « ناصر الدنيا و الدين شهريار ايران عبد الرحيم بن ابى منصور » اعلى اللّه امره ، و حرّس ظلّه المبارك ! جهت آن برادر دينى ثبت كرد . اكنون گوييم مردم را دو قوت است كه آن دو قوت در وى از فروع و شاخهاى نفس بهيمى است ، و آن شهوت و غضب است ، يعنى : آرزو و خشم ، كه در ديگر جانوران نيز اين دو قوت موجود است ، و بايست و نبايست عبارت ازين دو قوت است . و لكن مردم را نفسى ديگر است ، كه ديگر جانوران را نيست ، و آن را « نفس ناطقه » خوانند ، يعنى : نفس گويا ، و عقلى است كه آن را بپارسى « خرد » خوانند . و مىبايد كه نفس بهيمى كه آرزو و خشم از قوتهاى آنست ، در فرمان نفس گوياى انسانى باشد ، و نفس گويا در فرمان عقل ، و عقل در فرمان فرمان ده

--> ( 1 ) - مطلوب المومنين ص 49 - روضة التسليم ص 96 .